و ابدا دست به تركيب اصل كتاب نزده است . قسمت ديگر از مجلّد اوّل از جامع التّواريخ كه به طبع رسيده و آن نيز بلافاصله بعد از قسمت سابق الذّكر طبع بلوشه مىآيد فصل راجع به تاريخ هولاكو بن تولى بن چنگيز خان است از ابتداء حركت او از مغولستان به قصد فتح قلاع « ملاحده » در كنار رود جغاتو در آذربايجان . اين قسمت به توسّط مستشرق مشهور فرانسوى كاترمر « 1 » قريب صدسال قبل در سنهء 1836 م با حواشى بسيار مفصّل مبسوط عالمانه و ترجمهء فرانسه در مقابل هر صفحهء از متن فارسى در پاريس به طبع رسيده است به قطع و حجم بسيار بزرگ عريض طويل قطور سنگين ( به همان طرز و قطع مجلّدات شاهنامه طبع مهل « 2 » ) در 450 صفحه متن و ترجمه به علاوهء 175 ص مقدّمهء مبسوط راجع به شرح احوال مؤلّف و تعداد ساير تأليفات او و فهرست ابواب و فصول آنها و غير ذلك از فوائد « 3 » . پس چنان كه از ما تقدّم به وضوح پيوست يك قسمت عمدهء متوالى متّصل‌الإجزائي از ابتداء مجلّه اوّل از جامع التّواريخ يعنى از ابتداء مجلّد اوّل از جامع التّواريخ يعنى از ابتداء تاريخ اقوام مغول از اقدام الأزمنة الى آخر سلطنت هولاكو بدون انقطاع رشته و سقوط چيزى از بين « 4 » به توسّط سه نفر مستشرق اروپائى برزين و بلوشه و كاترمر تاكنون به چاپ رسيده و در محلّ دسترس عموم است . ولى ما بقى اجزاء اين مجلّد اوّل يعنى جميع فصول راجع به تاريخ سلطنت اباقا و تكودار احمد و ارغون و كيخاتو و غازان كه مجلّد اوّل جامع التّواريخ به تاريخ سلطنت او ختم مىشود و همچنين جميع قسمتهاى مجلّد

--> ( 1 ) - Etienne - Marc Quatremere . ( 2 ) - Jules Mohl . ( 3 ) - متن اين قسمت جامع التّواريخ طبع كاترمر را ثانيا در سنهء 1847 م در پاريس عينا و بدون كم و زياد از روى همان طبع كاترمر تمام و كمال ولى به حذف كلّيّهء حواشى و مقدّمه و ترجمهء فرانسوى به قطع وزيرى كوچك در 4 + 138 صفحه به طبع رسانيده‌اند ، و نام و عنوان اين طبع از قرار ذيل است : Extraits de l'Histoire des Mongols de Rashid - eldin . Texte persan , Paris , Imprimerie Royale MDCCCXLVII . ( 8 vo . IV G 138 pages ) . و مجدّدا در سنهء 1912 م مسيو بلوشه پس از اتمام طبع مجلّد سابق الذّكر راجع به تاريخ اوكتاىقاآن الى تيمور قاآن درصدد تجديد طبع اين قسمت طبع كاترمر و امتداد آن الى بقيّهء تاريخ ملوك مغول ايران برآمد و 64 صفحه نيز از ابتداء طبع كاترمر در جزو همان سلسلهء كتب مطبوعهء اوقاف گيب به طبع رسانيد ولى بدبختانه بعدها در اثر بعضى عوايق اتمام بقيّهء كتاب ميسّر نگشته طبع اين قسمت همچنان ناتمام ماند . و به تازگى نيز در همين سنوات اخيره آقاى سيّد جلال الدّين طهرانى از فضلاء معاصر تمام متن اين قسمت طبع كاترمر را عينا از روى همان طبع اصلى پاريس ولى به حذف حواشى و ترجمهء فرانسوى و مقدّمه در 84 صفحه به قطع بسيار كوچك و حروف ريز به‌عنوان ضميمهء گاهنامهء سال 1313 هجرى شمسى در طهران به طبع رسانيده‌اند . ( 4 ) - يعنى با قطع نظر از حذف پاره‌اى فصول معترضه كه برزين چنان كه سابق اشاره بدان شد از بين انداخته .